Hoe is het met uw HPA-as?

Als u vanaf het begin wilt lezen, ga hier naar de website en zie de kolom rechts (pc) of scroll naar beneden (mobiel).

De 4 programma’s die ik in het vorige blogje noemde, staan onder regie van de hersenen. De hersenen hebben altijd voorrang op het energieverbruik ten opzichte van andere organen. Een orkest kan immers niet zonder dirigent. Chronisch gebrek aan voeding (hongersnood) kan verantwoordelijk zijn voor verlies van orgaanmassa tot en met 40% van nieren, lever, mild en hart, terwijl de hersenen minder dan 1% van hun volume verliezen, zelfs in de ernstigste situaties*.

De hersenen sturen de organen aan met behulp van hormonen via 3 zogenaamde ‘assen’. De HPA-as (eindorgaan: bijnieren), de HPT-as (eindorgaan: thyroïd, ofwel schildklier) en de HPG-as (eindorgaan: gonaden, ofwel geslachtsorganen).

HPA-as
H staat voor hypothalamus, P voor pituitary gland (hypofyse) en A voor adrenal glands (bijnieren)

De communicatie tussen hersenen en eindorganen verloopt zoals ik al zei via hormonen, die als transportroute de bloedbaan gebruiken.

De hersenen maken in het gebied genaamd de hypothalamus het hormoon CRF aan, dat de hypofyse (een orgaantje dat net onder en tegen de hersenen aan ligt) aanzet tot het maken van het hormoon ACTH. Dit stimuleert op zijn beurt weer de bijnieren tot het maken van hormonen.

Kan je het nog volgen? Vergeet alle moeilijke termen maar hoor. Probeer alleen te onthouden dat deze ‘snelweg’ tussen hersenen en bijnieren bestaat en dat we die de HPA-as noemen.

Adrenaline en Cortisol
De bijnieren zijn kleine kliertjes (een normale bijnier weegt ongeveer 7 gram) die bovenop de nieren liggen. Zij zijn onmisbaar voor het leven en maken o.a. adrenaline en cortisol aan.

Adrenaline zorgt voor het direct klaar kunnen staan voor de vlucht- of vechtreactie (hart gaat sneller slaan, bloeddruk stijgt en het bloed stuwt naar armen en benen). Cortisol zet deze effecten weer enigszins uit. Cortisol is daarom een heel belangrijk hormoon anders zou je nooit meer rustig worden.

Is een stress-situatie van korte duur, dan wordt er eerst adrenaline gemaakt: we schrikken, staan klaar om te vechten en te vluchten en vervolgens komt de cortisol productie op gang. Ons systeem komt daardoor weer tot bedaren en we kunnen de situatie rustig overzien. Adrenaline doet de hartslag en bloeddruk stijgen, cortisol handhaaft deze op een adequaat niveau.

Als er nu sprake is van chrónische stress, is er een voortdurende productie van adrenaline en dus ook van cortisol. Aanvankelijk is dat niet erg, want cortisol heeft vele positieve eigenschappen. Totdat echter de stoffen voor aanmaak van cortisol opraken (depletie) of we er ongevoelig voor worden (resistentie), dat gebeurt namelijk ook. Deze twee samen (depletie en resistentie) worden in de volksmond ook wel ‘bijnieruitputting’ genoemd.

Bijnieruitputting….. Een term waar ik vroeger de rillingen van kreeg. Wij reguliere dokters kennen in dit opzicht alleen de (niet veel voorkomende) ziekte van Addison. Deze ziekte ontstaat door een ontsteking in de bijnieren, waardoor deze beschadigd raken en geen cortisol meer aan kunnen maken. We moeten ze dat dan in de vorm van tabletten geven. Als deze ziekte er niet is, gaan we ervan uit dat de bijnieren altijd voldoende cortisol aanmaken. Komt een patiënt ons dan vertellen dat ze vermoeden dat ze een ‘bijnieruitputting’ hebben, dan voelen wij wat wrevel…. het klinkt ons erg overdreven in de oren.

Maar eigenlijk is dat niet logisch (en dus niet eerlijk naar de patiënt toe). Voor de aanmaak van hormonen, dus ook het cortisol, zijn bouwstenen, co-factoren en energie nodig. Als dat er allemaal onvoldoende is, bijvoorbeeld ten gevolge van chronische stress, is er dus ook een grens te verwachten voor de aanmaak ervan. De productie ligt dan weliswaar niet helemaal stil, zodat de situatie levensbedreigend wordt zoals bij de ziekte van Addison, maar raakt wel zodanig verlaagd dat je er klachten van krijgt. Deze aanmaak van cortisol verloopt natuurlijk via een soort glijdende schaal, ben je helemaal gezond, is ie 100%, vallen de bijnieren helemaal uit, dan is ie 0%, maar er ligt nog een heel gebied tussen.

De klachten die je kunt hebben van een verlaagde cortisolproductie zijn o.a.: hoofdpijn, duizeligheid, depressieve gevoelens, vermoeidheid, spierpijn, laag libido, lage bloeddruk, vaak koud hebben, ’s nachts wakker worden al dan niet met hartkloppingen, nachtmerries, moeite met opstaan ’s morgens en niet meer met stress om kunnen gaan.

Overigens, wist je dat cortisol gemaakt wordt uit cholesterol….? Als je dus je cholesterol verlaagt met behulp van medicijnen (de beroemde statines), kun je je voorstellen dat je dezelfde klachten kunt krijgen…. waarvan er dan ook een aantal  in de bijsluiter vermeld staan!

*(Peters 2011)

Wordt vervolgd! U kunt zich abonneren op mijn blog via de knop ‘volg’ in de kolom rechts op uw pc of laptop. Mobiele lezers zien rechts onderin een volgknopje. Na aanmelding ontvangt u een mail wanneer ik een nieuwe blog heb gepost.

Een gedachte over “Hoe is het met uw HPA-as?”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s